Ayub 5:8-27; Jabur 77; I Petrus 3:8-18a KATIMBALAN MUJEKNE SING BECIK “Aja males piala nganggo piala, ipat-ipat nganggo ipat-ipat. Malah padha mujèkna becik, merga iya mengkono kuwi maksudé enggonmu padha tinimbalan, supaya kowé padha kaberkahana.” (I Petrus 3: 9) Berkah iku peparing sihrahmate Gusti. Beda karo peparing bandha, dhuwit, utawa barang kadonyan liyane, berkah nalika diedum-edumake malah sangsaya babar, nyebar, nambah, lan dadi luwih gedhe lan akeh maneh. Dina iki kita nampa sabdane Gusti, supaya urip kita kaberkahan, kaya sing dadi timbalan kita ing patunggilan kaliyan Gusti Yesus Kristus, kita kadhawuhan supaya ora males ala karo tumindak sing ala, utawa ipat-ipat dibales ipat-ipat, nanging tansah mujekake sing becik. Njaga ati sing resik, kanthi tulus mujekake sing becik iki diarani lugu, kerep digeguyu amarga gampang diapusi dening wong liya sing duwe niyat ora becik. Bocah cilik kerep duwe sikep lugu nalika precaya marang wongtuwane. Lan ngadhepi bocah cilik sing lugu, sapa sing tegel menawa arep ngapusi lan gawe gela sarta tangise? Sapa sing bakal tumindak ala menawa kita mbeciki marang wong liya? Urip sing kaberkahan iku bisa wae diapusi dening wong liya, nanging nalika diapusi ora bakal ndadekne gela utawa nelangsa. Sing kudune getun iku wong sing ngapusi lan tumindak ala marang dheweke. Sabdane Gusti, menawa kita ngadhepi sangsara amarga tumindak becik, malah kita kasebut minangka wong begja, kaanggep pantes ndherek ngrasakake kasangsarane Gusti Yesus kang manggul salib lan seda kanggo nebus dosa-dosane manungsa. Wong sing binerkahan iku wus sinau masrahake uripe ing Astane Gusti kang kebak sih lan piwelas. Gusti Allah Hakim Kang Adil bakal ngakimi penggawene saben manungsa, siji lan sijine manut miturut patrape dhewe-dhewe. Ora ana sing bisa kadhelikake saka paningale Gusti Kang Maha Pirsa. Wiwit ing pengangen-angen, sumangga sakabehing pandonga sing kita lairake mung mujekake sing becik. Amin. |*YTP
Senen, 19 Februari 2024 Mingg Pra-Paskah I
Ayub 4:1-21; Jabur 77; Efesus 2:1-10 NGLAKONI PENGGAWE BECIK “Kita iki padha titahé Gusti Allah, kang nitahaké kita ana ing patunggilané Sang Kristus Yésus, supaya kita padha nglakoni penggawé becik, sing wis kacadhangaké kanggo kita.” (Efesus 2: 10) Nindakne penggawe becik iku saiki, aja semaya mengko-mengko. Apa maneh njaluk syarat: “Aku bakal tumindak becik menawa wong liya uga tumindak becik marang aku. Aku bakal nulungi menawa wis sugih. Aku bakal menehi menawa wis duwe akeh.” Wong sing semaya lan selak iku tegese ora nampa kahanane saiki kanthi bungah lan sokur. Menawa kita tumindak becik marang wong sing uga tumindak becik, apa bedane karo wong sing ora precaya? Bisa wae kita ora duwe bandha dhuwit lan kasugihan sing linuwih, nanging kita bisa tetulung ngrewangi lan nyantosakne pepadha sing lagi ing mbutuhake, srana apa sing wis kaparingake dening Gusti, lan wis dadi darbek kita. Apa maneh minangka titahe Gusti Allah ing patunggilan kaliyan Gusti Yesus Kristus, kita mung gari nglakoni penggawe becik kang wis kacadhangake dening Gusti kanggo kita. Ana sedulur sing crita, gela amarga nate nulungi wong liya, jebul sing nate ditulungi iku ora ngerti matur nuwun. Pancen bener, blas ora patut menawa menehi susu kok diwales nganggo upas. Nanging aja nganti kendho anggone tumindak becik, malah wong sing nyupatani didongakne slamet, wong sing mungsuhi disuwunake berkah. Tumindak becik marang wong sing tumindak ala iku medhot pepenginan males sing ala kanthi tumindak ala uga. Katresnan iku tetep mbeciki lan ngudi sing becik sanajan ora diregani saiki, amarga precaya menawa woh ing wekasane bakale becik uga. Luwih rahayu wong sing paweweh tinimbang sing nampa. Luwih begja sing tetulung tinimbang sing ditulungi. Gusti sumbering karahayon nitahake kita supaya nglakoni penggawe becik. Iku wus kacadhangake supaya kita tindakne, sawetahe urip kita. Amin. |*YTP
Ahad, 18 Februari 2024, Minggu Pra-Paskah I
Purwaning Dumadi 9:8-17; Jabur 25:1-10; I Petrus 3:18-22;Markus 1:9-15 IKI WAYAHE GUSTI NGADEGAKE KRATONE “Pangandikané: “Saiki wis wayahé Gusti Allah ngedegaké Kratoné. Padha mratobata, ninggala dosa-dosamu lan precayaa marang Injil.” (Markus 1: 15) Bangsa Yahudi ora rumangsa nduweni pemimpin nganti Nabi Yohanes Pembaptis rawuh. Wong-wong padha sowan lan nyuwun kabaptis minangka pratandha pamratobat. Nabi Yohanes lan Gusti Yesus martakake “Saiki wis wayahe Gusti Allah ngadegake Kratone”. Adege kratone Allah iku katalesake ing pamratobat, ninggal dosa-dosane, lan pracaya marang Injil. Injil yaiku kabar kabungahan bab pakaryan sihrahmate Gusti Allah kang paring pangapura dosa-dosa, lan urip langgeng minangka umat ing Kratone Allah kang rawuh. Sing kanggo dhasar ngawiti jaman anyar ing Kratone Allah kang rawuh iku pakaryan sihrahmate Gusti Allah kang nampani wong dosa sing mratobat. Iki lelawanan karo peprintahane raja-raja donya sing ngereh lan ngukum. Bangsa Afrika Selatan nalika Nelson Mandela dadi presiden ing tahun 1992 nganakne Komisi Kebenaran dan Rekonsiliasi (KKR). Saka peprintahan apartheid sing nindhes marang penduduk asli, ngalih peprintahan hasil pemilu sing demokratis. Marang sapa wae sing ngaku menawa nate tumindak salah, KKR bakal ngapura perkarane lan ora ngukum. Nanging sing selak bakal diusut lan diajokne ing pengadilan. Iki meh padha karo tatacara “restorative justice” (Peraturan Kejaksaan 15 tahun 2020) sing dicakne ing undang-undang kepolisian lan kejaksaan negara kita wiwit tahun 2020 kepungkur. Minggu iki bangsa Indonesia nindakne pemilu. Hasil etung-etungan cepet wis kita tampa, hasil resmi nunggu saka KPU. Miwiti peprintahan anyar, prayoga kita bisa sinau saka pangandikane Gusti Yesus. Sapa sing mratobat lan ninggal dosane bakal nampa pangapura, nanging sing wangkot bakal diukum. Mata ganti mata untu ganti untu ora bakal ana enteke. Mung sihpangapura sing kwasa nyantosakne bebarengan miwiti peprintahan anyar sing adil, bener, lan rahayu kayadene ing Kratone Allah. Amin. |*YTP
Setu, 17 Februari 2024 Minggu Transfigurasi
Mazmur 32, Mazmur 25:1-10, Matius 9:2-13 PENGETAN AMBAL WARSA SINODE GKJ “Ing kono ana wong lumpuh nggluntung ing peturon, digotong menyang ngarsané Gusti Yésus. Bareng pirsa pengandelé wong-wong mau banjur ngandika marang sing lumpuh: “Atimu sing tatag! Dosa-dosamu wis diapura.” (Matius 9: 2) Dina iki Ambal Warsa Sinode GKJ kaping 93 tahun. Adege pasamuwan ora liya amarga sihrahmate Gusti Allah, kang kersa nimbali, nunggilake, lan mbangun tata urip pasamuwan ing Sinode GKJ thuwuh santosa lan ngrembaka. Ing sejarah GKJ, Gusti mbangun pasamuwan ing tanah Jawa sing saiki madeg dadi Sinode GKJ lantaran pakaryan Zending Gereformeerde, liwat sekolah-sekolah lan rumah sakit utawa klinik Kristen. Akeh pasamuwan kawiwitan dening sadherek mantri guru lan perawat, kang lumrah kasebut golongan priyayi nalika ing jaman Landa. Kejaba iku Gusti uga makarya ngadegake pasamuwan lantaran pakaryane Kyai Sadhrach ing Karangjasa, Purworejo. Emane pasamuwan Kristen kang mardika saka Kyai Sadhrach iki amarga beda panemu disebratke dening greja Gereformeerd lan nggabung menyang greja kerasulan. Mugi binerkahan sakabehing pangenget, dhateng para abdine Gusti kang wus katimbalan lan kautus makarya leladi, kanggo mbangun pasamuwan kagungane Gusti ing Sinode GKJ. Wacan Injil ing dina iki pakaryane Gusti Yesus kang paring pangapura, lan marasake wong lumpuh banjur bisa ngadeg, tangi, lan mlaku mulih dhewe. Sawise iku Gusti Yesus nimbali Matius, pegawe pajeg sing dianggep ala dening masyarakat Yahudi supaya, “Melua Aku”. Wong lumpuh lan Matius si juru mupu beya sing disingkirke wong akeh nampa pakaryan sihrahmate Gusti kang nylametake. Adege greja mung amarga pakaryan sihrahmate Gusti kang paring pangapura. Pinujia Asmane Gusti kang paring pangapura lan nebus kita dadi umat kagungane Gusti. Ing pengetan 93 tahun GKJ, pawarta bab pangapura iki tetep dadi pawarta kang wigati kita wartakake lan kawujudake ing urip bebarengan satengahing bangsa. Sumangga sami apura ingapura, amarga Gusti wus ngapura kita. Amin. |*YTP
Jemuwah, 16 Februari 2024 Minggu Transfigurasi
Dhaniel 9:15-25a; Jabur 25:1-10; II Timoteuss 4:1-5 NGENDHALENI AWAKE DHEWE IKU URIP ING SAMADYA “Nanging kowé kudu padha ngendhalèni awakmu dhéwé ing sedhéngah kaanan, sing sabar ing sajroning kasangsaran. Injil wartakna, lan kabèh kuwajibanmu tindakna krana enggonmu dadi abdiné Gusti Allah” (II Timotius 4: 5) Bisa ngendhaleni awake dhewe ing sadhengah kaanan iku bisa katrangane nglakoni urip ing samadya. Samubarang kabeh iku ana wayahe, ora bisa nggege mangsa menawa durung wancine, ora bisa uga ngendha menawa wis kudu ngadhepi saiki. Yen kudu dilakoni iya dilakoni, yen ora kuwat iya pasrah lan njaluk tulung, yen rumangsa bisa iya aja kewanen, apa maneh nggampangke lan tumindak sembrono. Urip iki dilakoni kanthi eling, menawa samubarang kabeh iku owah-owah, ora ana sing langgeng. Dadi ora ngaya, malah sinau sabar ing sajroning sangsara. Rasul Paulus mituturi marang Timotius. Pengalaman leladi ing satengahing pasamuwan nemoni ana-ana wae wong sing ora gelem ngrungokake, nuruti nepsune, lan nglumpukake bala kanggo mungsuhi sedulur sing ora sakpanemu. Sinau supaya bisa ngendhaleni awake ing sadhengah kaanan iku butuh pracaya sing santosa, tumemen anggone sumarah, dudu karepe dhewe, nanging apa sing dadi kersane Gusti iku sing digoleki. Katimbalan dadi abdine Gusti Allah iku diwiwiti anggone sinau ngendhaleni dhiri, aja nganti nalika martakake Injil, uripe malah dadi sesandhungan amarga cengkah karo pawartane. Sing kerep gawe semplah iku nalika ana pengarep-arep sing ora bisa kelakon. Wis dharik-dharik anggone ngrancang lan nata, jebul batal. Nanging kosokbalene bisa uga amarga nampa kanugrahan gedhe kamangka atine durung sedya, malah ndadekne lelakon kayadene Petruk dadi ratu, kumenthus lan kemaki lali karo adeg satenane. Minangka abdine Gusti, sinau bisa ngendhaleni awake dhewe iku kudu ngesorake dhiri, tansah matur, “Sumangga kersanipun Gusti kelampahan ing gesang kawula”. Amin. |*YTP
Kemis, 15 Februari 2024 Minggu Transfigurasi
Dhaniel 9:1-14; Jabur 25:1-10; I Yokanan 1:3-10 NGAPUSI AWAKE DHEWE “Yèn kita muni ora duwé dosa, kita padha ngapusi awak kita dhéwé lan nyatané ora mengkono; ateges Gusti Allah ora dedalem ing ati kita” (I Yokanan 1: 8) Rasul Yohanes nyebut wong sing ngaku ora duwe dosa iku ngapusi awake dhewe. Nalika wong wis rumangsa bener, pinter, linuwih, lan ing ngarsane Gusti wis ora butuh apa-apa maneh amarga wis rumangsa bisa sakabehe, iku salah siji tandha anggone ngapusi awake dhewe. Kawitane dosa iku rumangsa wis bisa dhewe, ora ngakoni menawa sakabehing kabisan kapinteran lan darbek kita iku peparinge Gusti. Dadine adoh saka sumuyud ngestokake dhawuh kersane Gusti, nanging rumangsa wis kwasa ngrancang lan nata uripe dhewe. Wong mursid iku tansah bekti lan ngudi apa sing dadi kersane Gusti, supaya bisa kawujudake ing uripe. Ngabekti iku tumungkul lan ngesorake dhiri. Saben ndadar lan nitipriksa uripe ing ngarsane Gusti ndadekne pengaken lan panelangsa. Ngrumangsani menawa anggone urip mursid ngabekti lan ngestokake kersane Gusti iku isih ngemu cidra, durung wutuh, apa maneh sampurna. Ngesorake dhiri ngakoni dosa ing ngarsane Gusti ngawohake urip sing uga ngesorake dhiri marang pepadhane manungsa. Ngakoni dosa ora bakal tumindak ngakimi wong liya, nanging dadi tuladha anggone ngesorake dhiri ing panelangsa. Nulungi wong sing ngapusi awake dhewe iku angel banget, malah kepara ora isa. Lha wong awake dhewe wae diapusi, apa maneh wong liya! Kita bisa mrekarakne wong liya sing tumindak salah marang kita, nanging ora duwe kawenangan kanggo ngakimi dosane wong marang Gusti, lan ewuh menawa arep nyampuri urusane karo wong liya. Ing pengadilan, wong sing selak diganjar ukuman luwih abot. Gusti Allah Hakim kang Agung ing wancine bakal ngakimi, lan cilaka temen wong sing selak amarga kauncatan saka sihpalimirmane Gusti kang paring pangapura. Amin. |*YTP
Rebo, 14 Februari 2024, Rebo Awu
Yoel 2:1-2, 12-17; Jabur 51:1-17, II Korinta 5:20b-6:10;Mateus 6: 1-6, 16-21 PANGIBADAH IKU AJA DIPAMERKE KAYA WONG LAMIS “Padha élinga! Aja padha nglakoni pangibadahmu kanggo paméran ana ing sangareping wong. Yèn kowé tumindak mengkono, kowé ora bakal nampani ganjaran saka Ramamu ing swarga” (Mateus 6: 1) Dina iki dina Rebo Lebu, dina anggone pasamuwan Kristen ngawiti mangsa pencawisan Paskah. Ana 40 dina saka dina Rebo Lebu tekan Minggu Paskah, kasebut minangka Mangsa Pra-Paskah, kasengker kanggo ngibadah, nganyarake pamratobat lan urip pracaya marang Injile Gusti Yesus Kristus. Ing Mateus 6, ana telung prakara kang katindakake ing pangibadah pasamuwan: Dedana, Ndedonga, lan Pasa. Pangibadah iku kaaturake marang Gusti. Gusti paring pepenget, nalika nindakne pangibadah iku aja dipamerke, supaya disawang wong. Pamer nalika nindakne pangibadah iku adate wong lamis, lan yen mangkono wis nampa ganjarane amarga oleh pengalem saka wong liya. Gusti nitipriksa sing ana sajroning ati kita. Dina iki uga bangsa Indonesia nganakne pemilihan umum, kanggo milih pasangan Presiden lan Wakil, lan uga anggota Dewan Perwakilan Rakyat tingkat dati II, propinsi, lan nasional. Wiwit saka penetapan bakal calon nganti rampung mangsa kampanye, ana-ana wae tumindak lamis kanggo golek swara pemilih. Undang-undang pemilu wus nata lan menging cara kampanye nggunakne dhuwit, utawa ngedum-edum bantuan. Nanging tetep dilanggar. Mung wae rakyat wis sangsaya pinter, bisa niteni endi calon sing pancen becik lan patut dipilih, lan endi sing mung lamis lan aja dipilih. Minangka rakyat Indonesia, kita tansah nyenyuwun mujekake, supaya lantaran pemilihan umum iki bangsa kita bisa maju lan nerusake kabeh pakaryan becik, njejegake kaadilan, mbabarake kayekten, lan tentrem rahayu ing tata urip bebarengan sabangsa. Iku wujud pangibadah kang sejati ing tata urip bebarengan. Ing mangsa kampanye aja dipamerake, manging diwujudake ing pakaryan padinan. Apa maneh nalika kaparingan kalungguhan lan kwasa, kudu luwih mempeng maneh anggone nindakne. Amin. |*YTP
Slasa, 13 Februari 2024, Minggu Transfigurasi
Ayub 19:23-27; Jabur 110:1-4; 1 Timoteus 3:14-16 PASAMUWAN MINANGKA BRAYATE GUSTI ALLAH “Preluné saupama tekaku nganti kasèp, saka layang iki kowé wis bisa ngerti kepriyé kuduné tangkep kita ana ing brayaté Gusti Allah, yakuwi pasamuwan kagungané Gusti Allah kang sipat gesang. Pasamuwan kuwi dadi saka lan dadi dhasaré kabeneran.” ( I Timotius 3: 15) Brayat iku pasrawungan sing paling rumaket. Brayat inti kabangun dening wong lanang lan wadon dewasa, sing padha sarujuk lan sedya mbangun urip bebrayatan kang rahayu lan raharja, adhedhasar katresnan lan kaprecayan marang Gusti. Klebu ing brayat inti iku para putra sing dadi wohing katresnan wong-tuwane. Kejaba brayat inti, ana uga brayat ageng. Ing Jawa, sing disebut brayat ageng iku klebu uga sedulur-sedulur saka bapak lan ibu, sedulur-sedulur saka simbah saka bapak lan ibu, malah uga besan. Malah tangga-teparo lan masyarakat uga kerep disebut minangka brayat sak lingkungan, lan luwih gedhe maneh brayat sabangsa Indonesia sing tanggal 14 Februari iki nganakne pemilu. Dening Rasul Paulus, pasamuwan kasebut minangka brayate Gusti Allah. Sing nunggilake siji lan sijine ing pasamuwan dadi brayate Gusti Allah ora liya pakaryane Gusti Yesus Kristus, kang wus nunggilake kita, dadi umat kang katebus, malah kadadekake para putrane Allah. Minangka brayate Gusti Allah, pasamuwan iku dadi saka pikukuh lan dhasaring kayekten. Ing urip bebrayatan, ora prelu maneh tumindak lamis, dhedhelikan, utawa kosok balene malah kepengin pamer kaya sawetara calon ing pemilu iki. Apa rumangsane ing urip bebrayatan ageng bisa lestari anggone gawe pencitraan sing ora sabenere? Saben brayat Kristen iku kasebut pasamuwan kagungane Gusti. Brayat kang nunggil ing pangabekti iku mujudake patunggilan brayate Gusti Allah. Sing dadi Sesirahing Brayat dudu bapak utawa ibu kaya sing kecathet ana Kartu Keluarga. Dhawuh lan kersane Gusti Allah kang tansah diudi. Brayate Gusti bakal dadi dalane berkah, ora mung kanggo wong sak-omah, nanging uga ing bebrayatan ageng ing satengahing masyarakat lan bangsa. Amin. |*YTP
GKJ Bersatu Bantu Korban Banjir Grobogan, Purwodadi dan Demak!
Salam sejahtera dalam kasih Kristus, Banjir menerjang sejumlah kecamatan di Kabupaten Grobogan, Purwodadi dan Demak Jawa Tengah, beberapa waktu yang lalu. Badan Pelaksana Sinode XXIX GKJ melalui Bidang Kesaksian dan Pelayanan telah melakukan perkunjungan untuk melihat dan memantau kondisi yang terjadi di wilayah Purwodadi dan sekitarnya. Menyikapi hal tersebut, Bapelsin XXIX GKJ menginformasikan bahwa situasi di daerah Purwodadi sudah teratasi, pekerjaan masih akan dilanjutkan beberapa hari ke depan. Untuk saat ini perhatian mulai bergeser ke daerah Demak dan sekitarnya. GKJ Demak akan mendirikan Posko Penanggulangan Bencana untuk daerah-daerah terdampak bencana banjir di wilayah tersebut. Kami mengucapkan mengucapkan terima kasih untuk empati, himbauan dan dorongan dari warga dan Gereja-gereja Kristen Jawa yang terus menerus menggalang bantuan guna penyelamatan dan penanggulangan bencana. Agar bantuan bencana tersebut dapat terdistribusi secara merata di lokasi terdampak bencana, dan menghindari adanya penumpukan bantuan sosial di satu titik, sedangkan titik yang lain kekurangan. Maka Bapelsin XXIX GKJ menghimbau agar bantuan bencana dapat dikirimkan melalui rekening Sinode GKJ. Bagi Gereja-gereja Kristen Jawa yang hendak menyalurkan bantuan bencana alam, dapat dikirimkan melalui rekening: Giro Bank BRI Cabang Salatiga No. 008101000912560 a/n Deputat Penatalayanan Sinode GKJ. Catatan: Kiranya solidaritas ini menjadi jalan berkat dan pemulihan bagi Saudara-saudara yang ada di wilayah bencana. Tuhan memberkati pelayanan dan persembahan kita.
Senen, 12 Februari 2024 Minggu Transfigurasi
Pangentasan 19:7-25; Jabur 110:1-4; Ibrani 2:1-4 NGREGANI KESLAMETAN PEPARINGE GUSTI “Yèn mengkono kepriyé bisané kita oncat saka paukuman mau, menawa kita ora ngregani marang keslametan kang semono gedhéné? Gusti Yésus piyambak sing miwiti martakaké keslametan mau lan wong-wong sing padha krungu pangandika mau, klawan temen olèhé mènèhi paseksi marang kita, yèn pangandikané Gusti Allah kuwi nyata mengkono” (Ibrani 2: 3) Urip sing ngregani keslametan iku bakoh nggondheli kayekten sing wis kita tampa. Ngregani iku nampa kanthi rasa urmat lan sokur, ora nganggep remeh utawa sepele. Ing tembung liya, “Peparing keslametan saka Gusti iku aja disangga miring”, kudu kanthi jejeg, kenceng, lan santosa. Keslametan iku ora mung slamet ing swarga, sawise mati. Keslametan iku uga prelu diwujudake ing tata urip saiki, tata kadonyan, tata lair ora mung batin, lan tata kajasmanen ora mung karohanen. Saben-saben krungu pawarta koruptor sing konangan lan diperkarakne, kejaba kepengin nyokurake uga mrentul rasa prihatin sing gedhe, “Yagene kok ora ngregani kalungguhane sing wis diprecaya, kok malah maling dhuwite rakyat sing kudune ditata kanthi adil lan bener kanggo karaharjane rakyat!” Nanging pancen wong gela iku tibane ing mburi, nalika tumindak ala ora wedi, bareng konangan lan diprekarakne wis kebacut, ora isa didandani maneh sanajan mratobat lan nelangsani kahanane. Rong dina maneh pemilu. Aja milih calon sing sing adigang adigung lan adiguna, mengko janjine mung keri ing tembung ora diwujudke. Milih wae sing bisa ngregani swarane rakyat. Piwulang sabda pangandikane Gusti wus kawartakake, iya dening Gusti Yesus, mangkono uga paseksen kanthi sakehing pretandha, mukjijat, lan kaelokan mawerna-werna. Sang Roh Suci memulang lan ngelingake manungsa, saka sakjroning atine dhewe-dhewe, sakabehe dhawuh timbalan lan kersane Gusti, supaya urip kita ngregani keslametan kang wus kaparingake dening Gusti. Becik ketitik, ala ketara. Sikep ngajeni keslametan peparinge Gusti bakal njaga kita bisa urip lestari, diadohake saka paukuman sing wis pinesthi bakal ngadili sakabehing tumindak kita. Amin. |*YTP

