Wilangan 21:4-9; Jabur 128; Ibrani 3:1-6 KUMANDEL GUSTI“… Angger kita padha kukuh ing pracaya sarta ing pangarep-arepkang kita agung-agungake nganti tumeka ing wekasan”(Ibrani 3:6) Miturut Kamus Besar Bahasa Indonesia (KBBI), kumandel utawi imaninggih punika kapitadosan ingkang lebet sinartan pangaken lan pandamel.Wondene miturut Kitab Suci, mirungganipun ing Ibrani 11:1, kumandelinggih punika “dhasaring samubarang kang kita arep-arep sarta cihnaningsamubarang kang ora katon”. Bebasan taneman, menawi wijinipun dipundhedher lan dipun sirami, temahan thukul, ngrebda lan ngrembaka; ngedalakenuwoh. Sanajan tuwuhing tanaman, wiwit winihan ngantos awoh punikaboten dumadakan. Dipun betahaken wekdal lan pambudidaya. Emanipun,kathah tiyang ingkang ngarah kepengin uwohipun kemawon. Boten purunngrabuk, matun lan nyemprot. Kados pundi anggenipun badhe uwoh?Makaten ugi nalikanipun bangsa Israel kapiji minangka umat prasetyanipunGusti. Bangsa Israel linuwaran saking pangawulaning bangsa Mesir lankaparingan tlatah prasetyan Kanaan, ingkang luber puwan lan madu.Emanipun, bangsa Israel sami boten sabar lan nggege mangsa anggenipunenggal nampi tlatah prasetyan. Satemah sami mbalela Gusti klawan pangucap:“Kenging punapa kula kok sami panjenengan kesahaken saking tanahMesir? Punapa supados kula sami pejah wonten ing pasamunan ngriki?Wusana sami dipun ukum dening Gusti kalawan sawer mandi. Sanyata kumandelpunika boten mandeg ing lesan kemawon, ananging kedah kebabar ing sadengahpandamel klawan sabar lan tumemen.Kumandel ingkang kinanthenan pandamel sabar lan temen, sampunkebabar ing pakaryan kawilujenganipun Gusti Allah wonten ing Sang KristusYesus lumantar pakaryan salib lan sedanipun. Menawi Gusti Allah sampunkepareng netepi prasetyanipun klawan sabar lan temen, sampun sakmesthinipunanggen kita kumandel inggih kinanthenan sabar lan temen. Inggih punikasrana ngabekti marang Panjenengane lan ditansah ngambah ing margipitedah-ipun. Kumandela ing Gusti.|*AJ

Purwaning Dumadi 12:1-4a; Jabur 121; Rum 4:1-5, 13-17; Yokanan 3:1-17 PIRANTINING BERKAH“… sarta sira bakal dadi jalarane para bangsa ing salumahing bumi padha binerkahan.”(Purwaning Dumadi 12:3b) Satunggaling pamuji tumraping para pitados boten sanes dadospirantining berkah dhateng asanes. Inggih punika peranganing gesangingkang migunani tumrap ing sesami. Emanipun, kathah ing antawis kitaingkang rumaos gesang ing salebeting karingkihan lan kasekengan. Kadospundisaged mitulungi asanes, mitulungi awakipun piyambak kemawon dereng saged.Pramila kathah ingkang sami mbudidaya murih anggadhahi kaluwihan,badhea punika drajat, pangkat punapa dene kasugihan. Iba begjanipunmenawi kadumugen, menawi boten punapa salaminipun kita boten sageddados pirantining berkah?Nalikanipun Sang Yehuwah andhapuk Rama Abraham dados pirantiningberkah tumraping bangsa-bangsa, Sang Yehuwah dhawuh supados RamaAbraham nilar sedayanipun. “Sira lungaa ninggala tanahira, kulawangsanira lanomahe bapakira.” (Purwaning Dumadi 12:1) Kadhawuhan lumampah tumujutlatah ingkang dipun tedhahaken dening Sang Yehuwah. Rama Abrahamlajeng kesah dhateng papan ingkang dereng dipun mangertosi. Bab punikanelakaken kapitadosanipun dhumateng Gusti.Sanyata, Rama Abraham anggenipun dados berkah tumraping bangsa-bangsa awit kumandelipun ing Sang Yehuwah. Laras kaliyan pangandika ingserat Rum 4:3 makaten: “Rama Abraham banjur pracaya marang GustiAllah, lan iya bab iku kang kaetang dadi kabeneran tumrap panjenenganedening Gusti Allah.” Cundhuk kaliyan paseksinipun jabur 121 ingkang mratelakenbilih etuking pitulungan punika namung saking Sang Yehuwah ingkang nitahakenlangit lan bumi.Pramila mekaten pranyata bilih sarana punapadene ubarampe anggenipundados pirantining berkah punika sanes kaluwihan lan kasugihan kejawiamung kumandel ing Gusti Allah. Laras kaliyan cakepaning KPJ 106 “AmungKumandel iku uwiting karosanku. Amung kumandel iku etuking kraharjanku.”Sangsaya bakoh kumandelipun sangsaya santosa karosan lan karaharjanipunsatemah kasagedaken dados pirantining berkah tumrap asanes. |*AJ

Yesaya 51:4-8; Jabur 121; Lukas 7:1-10 JUJUR PUNIKA AJUR?“Padha ngrungokna Ingsun, he sira kang padha sumurup maranging kabeneran, he bangsa kang nyimpen piwulangSun ana ingsajroning atinira! Aja padha wedi manawa padha kawewadadening manungsa lan aja padha kaget manawa kaala-ala.”(Yesaya 51:7) “Jujur iku ajur”. Tembung punika asring ndadosaken tiyangnglokro, ajrih lankuwatos manawi badhe jujur. Mila kathah ingkang lajeng tumindak botenjujur. Pancen, ing gesang padintenan asring kelampah, tiyang ingkang jujurlampahipun kadosipun kok malah rekaos gesangipun. Wonten ugi tiyangjujur ingkang lajeng dipun sengit ngantos dipun singkiraken dening tiyangsanes. Kedadosan-kedadosan ingkang kados mekaten sangsaya damel semplahlan ndadosaken pesimis. Ananging punapa leres tiyang jujur punika mesthibadhe ajur?Pangandikanipun Gusti lumantar Nabi Yesaya, nandhesaken bilih GustiAllah ngersakaken umatipun tansah tuhu setya lumampah lan nindakakenkabeneran. Pancen, kangge nindakaken bab punika kathah pepalangipun.Ananging Gusti Allah ngiyataken umatipun supados ampun ngantos ajrihdhateng manungsa. Sinaosa dipun pitenah lan dipun sengit dening tiyangsanes, umatipun Gusti ampun ngantos giris. Sejatosipun, daya kekiyataningmanungsa punika boten langgeng, kosokwangsulipun panguwaosipun GustiAllah punika langgeng salami-laminipun. Inggih namung Gusti Allah ingkangkagungan panguwaos mengku gesang lan pejah, namung Gusti Allah ingkangsaged milujengaken.Payo sami mbudidaya tumindak jujur lan lumampah ing marginipunGusti, tansah tatag mbelani kabeneran lan kaadilan. Punika gesang ingkangaji wonten ing ngarsanipun Gusti. Kita katimbalan ngabekti lan ngaosi GustiAllah nglangkungi raos urmat lan ajrih kita dhateng manungsa. |*EW

Yesaya 51:1-3; Jabur 121; 2 Timoteus 1:3-7 DADOS TULADHA“Amarga aku kelingan marang pracayamu kang tulus eklas, yaiku pracayakang biyen wus dumunung ana ing embahmu Lois lan ibumu Eunikeapadene kang manut keyakinanku uga dumunung ana ing kowe.”(2 Timoteus 1 :5) Timoteus punika salah satunggaling muridipun rasul Paulus ingkangkaanggep minangka putranipun secara rohani. Sinaosa tiyang sepuhipunTimoteus, inggih punika bapakipun punika sanes tiyang pitados, anangingingkang ibu lan ingkang eyangipun punika pendherekipun Gusti Yesus.Kapitadosan lan kasetyanipun ibu Eunike lan eyang Lois punika dados babingkang wigati tumrap gesangipun Timoteus. Saklajengipun, Timoteus ppunikasaged tuwuh ing kapitadosanipun dhumateng Gusti Yesus. Punapa malihsaksampunipun pepanggihan lan sinau saking rasul Paulus. Timoteus punikadados abdinipun Gusti ingkang sembada.Cariyos bab gesangipun Timoteus, ibu Eunike lan eyang Lois punikanandhesaken wigatosing patuladhanipun tiyang sepuh tumrap putra wayahipun.Kitab Suci nelakaken bilih Gusti Allah punika paring dhawuh supados tiyangsepuh nggulawentah anak-anakipun miturut angger-anggeripun Gusti,“Tembung-tembung kang diprentahake marang kowe ing dina iki, ikupadha gatekna, lan padha wulangna bola-bali marang anak-anakmu …”(Pangandharing Toret 6:6-7). Ing salebeting memulang lan nggulawentahanak putu punika, mesthinipun boten namung kanthi pitembungan,ananging ugi kanthi tumindak ingkang nyata. Kapitadosan lan sikepgesangipun tiyang sepuh prayogi dados tuladha tumrap putra wayahipun.Emanipun, taksih kathah tiyang sepuh ingkang nglirwakaken dhawuhipunGusti. Taksih kathah tiyang sepuh ingkang namung ngendelaken tiyang sanes(guru/sekolah, pandhita/greja) kangge nggulawenthah anakipun. Pancensekolah lan greja ugi dados sarana kangge ndhidhik lan nggulawentah lare,ananging tanggel jawab ingkang utami punika kadhawuhaken dhateng paratiyang sepuh. Sumangga budidaya dados tuladha ingkang nyata kangge anakputu kita ing bab kapitadosan lan kasetyan dhumateng Gusti kita. Amin. |*ERY

Pangentasan 34:1-9, 27-28; Jabur 32; Mateus 18:10-14 AMPUN NGANTOS ICAL“Mangkono uga Ramamu kang ana ing swargaora ngarsakake ilange bocah iki siji bae”(Mateus 18:14) Minangka umat kagunganipun Gusti Allah, kita punika asring mbalela,asring mlajar, boten purun dipun atur karana rumaos sampun saged milihmargi piyambak. Kanthi mekaten, kita malah dados kesasar lan dhawahwonten ing pacoben. Sanadyan sampun dhawah, kita ugi asring taksih rumaossaged uwal saking masalah kanthi kekiyatan kita piyambak. Kasunyatanipunkekiyatan kita punika dangu-dangu sangsaya suda, lan wusananipun telas.Kados pundi kita badhe nulungi diri kita piyambak manawi pranyata kitaboten gadhah daya lan panguwaos?Puji konjuk Gusti, dene Panjenenganipun punika Allah ingkang Mahatresna.Gusti Allah boten ngersakaken para kagunganipun ical lan kesasar. Kadosdenepangen ingkang tansah mbudidaya njagi menda-mendanipun, inggih kadosmekaten anggenipun Gustii Allah tansah njagi umat kagunganipun. Nalikawonten ingkang kesasar ing lampahipun, Sang Pangen punika kepareng madosimendanipun. Ingkang dhawah ing jurang, dipun tulungi sinaosa kedahngetohaken nyawanipun.Minangka para mendanipun Gusti, punapa kita tansah ngraos-raosakenkatresnanipun Gusti punika? Saben kita punika kaanggep aji wonten ingngarsanipun Gusti. Mila punika kita kaatag tansah gatos-ginatosaken inggesang punika. Manawi wonten sadherek ingkang mblasar, ingkang nebihsaking marginipun Gusti. Punika dados kewajiban kita kangge mbudidayanulungi sadherek punika supados boten ngantos kesasar lan ical.Pancen, bab punika boten gampil katindakaken. Ananging pitadosa,kita punika boten makarya piyambakan, Sang Roh Suci badhe nganthi lanmitulungi kita nindakaken timbalan punika. |*ERY

Purwaning Dumadi 4:1-16; Jabur 32; Ibrani 4:14-5:10 KUDU BISA NELUKAKE“Yen sira gawe becik apa ulatira ora bakal padhang? Nanging manawa siraora gawe becik, si dosa wus ndhedhep ana ing ngarep lawang sarta bangetanggone nggodha sira, nanging sira kudu bisa nelukake”(Purwaning Dumadi 4:7) Limrahipun, nalika tiyang nembe ngraosaken bab ingkang sekeca ingmanahipun, kadosdene raos sedhih, kuciwa, nesu, pasuryanipun badhe ketingalmurung, boten sumringah. Punika ugi ingkang kedadosan nalika Kain rumaoskuciwa lan nesu nalika piyambakipun ningali bilih Gusti Allah langkungkarenan dhateng kurbanipun Abel. Bab punika ndadosaken manahipunpanas lan rainipun peteng. Mbok manawi piyambakipun rumaos Gusti Allahboten adil, langkung nresnani Abel rayinipun.Ananging punapa leres Gusti Allah boten nggatosaken Kain? Saestuboten leres. Gusti Allah ugi tresna lan nggatosaken Kain, buktinipun GustiAllah ndangu Kain: “Yagene atinira panas lan yagene ulatira peteng?”. GustiAllah saklajengipun paring pepenget dhateng Kain, “Yen sira gawe becik apaulatira ora bakal padhang? Nanging manawa sira ora gawe becik, si dosawus ndhedhep ana ing ngarep lawang sarta banget anggone nggodha sira,nanging sira kudu bisa nelukake”. Punika wujuding katresanipun Gustidhateng Kain. Emanipun Kain boten nampi ngestokaken pangandikanipunGusti. Piyambakipun boten mbudidaya nelukake panggodahning dosa,malah manut pangrehing dosa. Punika ingkang ndadosaken piyambakipunboten saged nindakaken kasaenan, malah lajeng mejahi rayinipun.Pangandikanipun Gusti Allah dhateng Kain ing Purwaning Dumadi 4:7punika paring pitedah dhateng kita. Nalika manah kita rumaos peteng, ampunngantos paring kesempatan dhateng dosa kangge nguwaosi kita. Kita kedahnelukake panggodhaning dosa. Caranipun kadospundi? Inggih kanthi mbudidayanindakaken kasaenan. Kanthi nindakaken kasaenan, tegesipun kita punikangestokaken dhawuhipun Gusti lan mbangun turut dhumateng Gusti. Sikepmbangun turut dhumateng Gusti punika tegesipun boten manut dhatengIblis, kanthi mekaten kita sami nelukake utawi ngawonaken pangrehingdosa. Tansah estokna pangandikanipun Gusti! Amin. |*ERY

I Para Raja 19:1-8; Jabur 32; Ibrani 2:10-18 DADOS SAMI KALIYAN MANUNGSA“Kang iku sarehne anak-anak iku saka getih lan daging,mulane panjenengane iya banjur dadi padha karo anak-anak maulan oleh panduman ing kaanane, supaya marga saka sedanePanejenengane nyirnakake Iblis kang nguwasani pati”(Ibrani 2:14) Sinten ta Gusti Yesus punika? Kathah tiyang sami nganggep bilih GustiYesus punika salah satunggaling nabi. Ateges nganggep Gusti Yesus punikamanungsa limrah kemawon ingkang dipun timbali dening Allah kanggemartosaken kasaenan. Pangertosan punika beda sanget kaliyan kapitadosanipuntiyang Kristen. Adhedhasar paseksinipun Kitabb Suci, tiyang Kristen samipitados bilih Gusti Yesus punika Gusti Allah piyambak ingkang keparengmanjalma dados manungsa. Bab punika katindakaken minangka saranaPanjenenganipun milujengaken manungsa ing dipun kuwaosi dening pamengkuningdosa lan pati.Kenging punapa Gusti Allah boten ngginakaken cara sanesipun kanggemilujengaken manungsa? Amargi Panjenenganipun punika Allah ingkangsetya lan boten ingkar janji. Gusti Allah sampun netepaken bilih pituwasingdosa punika pati. Pramila Panjenenganipun kedah ngawonaken pati kanthirawuh ing dosa awujud manungsa, nandhang sangsara, seda sinalib lan wungumalih. Wungunipun Gusti Yesus punika dados pratandha Panjenenganipunsampun ngawonaken pati. Mila sintena kemawon ingkang pitados lan nampipakaryanipun Gusti Yesus punika ugi badhe kawungokaken kangge nampigesang langgeng. Tegesipun, para gesangipun para pitados punika botenkawengku ing pati ananging gesang ing salebeting sih rahmatipun Gusti.Para sadherek, prayogi kita rumaos bingah lan tansah caos sokur dhumatengGusti Yesus, dene panjenengan lan kula kepareng nampi sih rahmatkawilujenganipun. Mila, sampun ngantos keguh ngadhepi piwucal-piwucalingkang badhe nggered kita nebih saking sih rahmatipun Gusti. Gusti Yesuspunika saestu Gusti Allah tuking kawilujengan lan karaharjan ing bumi dalahing swarga. Amin. |*ERY

Purwaning Dumadi 2:15-17; 3:1-7; Jabur 32; Rum 5:12-19; Mateus 4:1-11 SAMPUN NGANTOS KOMPROMI“Ing kono Gusti Yesus banjur ngandika marang Iblis:Wis, lungaa, setan! Sabab ana tulisan mangkene:Pangeran Allahira kang kudu sira sembahlan Panjenengane Piyambak kang kudu sira abekteni”(Mateus 4:10) Kita sami mangertos bilih Iblis punika tansah mbudidaya bab ingkangcengkah kaliyan karsanipun Gusti Allah. Iblis punika tansah nggodha manungsakangge nerak angger-anggeripun Gusti. Gusti Yesus sampun paring tuladhadhateng para kagunganipun supados tansah waspada sampun ngantos kenginggodha dening Iblis. Gusti Yesus nundhung Ilbis ingkang nggodha Panjenenganipun,“Wis, lungaa, setan!”. Gusti Yesus boten badhe kompromi kaliyan Iblis.Manawi kita niteni gesanging manungsa, pranyata taksih kathah ingkangremen kekancan kaliyan Iblis. Iblis punika saged kita prangguli kanthi wujudingkang mawerni-werni, kadosdene Judi Online, Miras, Narkoba, pergaulanbebas, korupsi, nindhes sesami, KDRT, budi kethaha, lan sapiturutipun.Sadaya punika ndhatengaken kasisahan lan ndadosaken kasangsaraningmanungsa, sinaosa mekaten tansah dipun lampahi dening manungsa.Minangka pendherekipun Gusti Yesus, kita tinimbalan mujudaken gesangingkang tansah waspada, sampun ngantos kagodha dening Iblis. Wontenpitembungan, “Kejahatan terjadi bukan hanya karena ada niat pelakunyatetapi karena ada kesempatan”. Mila punika sampun ngantos awehkesempatan dhateng Iblis (ingkang awujud punapa kemawon) kangge nggodhakita. Caranipun inggih punika tansah njagi sesambetan ingkang raket kaliyanGusti. Sumangga tansah nyuwun pitulunganipun Gusti supados kita sagedngadhepi panggodhaning Iblis.Sikep boten kompromi kaliyan Iblis punika wigati kita udi. Kadosdene GustiYesus ingkang kanthi tegas nundhung Iblis, “Wus, lungaa, setan!” |*ERY

Yesaya 58:1-12; Jabur 51; Mateus 18:1-7 MAKNANING PASA“Lah apa pasa kang kaya mangkene iki kang Sunkarsakake,tuwin nganakake dina kanggo ngesorake badan, manawa sirandhingkluk kaya glagah lan njereng bagor sarta awu siraanggo lemek turu? Apa iku kang sira arani pasa,nganakake dina kang dadi keparenge Pangeran Yehuwah?”(Yesaya 58:5 ) Limrahipun tiyang nganggep bilih pasa utawi siyam punika ngengingibab boten ngombe lan boten nedhi. Manawi sampun nglampahi ingkangmekaten rumaos sampun saestu pasa. Inggih punika ingkang dipun lampahidening umatipun Gusti ing jaman Nabi Yesaya. Umatipun Gusti punikatansah nglampahi punapa ingkang dados kawajiban agaminipun kalebetpasa. Emanipun, pasa punika boten dipunsarengi tumindak ingkangprayogi. Pramila, lumantar Nabi Yesaya, Gusti Allah melehaken umatipun,“Ing nalikane sira pasa nyatane sira isih tetep ngurus urusanira, tuwin sirapadha ngerasi sakehing buruhira. Sanyatane anggonira padha pasa ikukalawan padu lan regejegan sarta kalawan ngantemi tanpa reringa …”(Yesaya 58:3-4).Pasa ingkang dipun kersakaken dening Gusti inggih punika saestungasoraken dhiri wonten ing ngarsanipun Gusti. Tiyang ingkang ngasorakendhirinipun punika boten badhe gumunggung lan nengenaken kepentinganipunpribadi. Pasa ingkang sejati punika nyingkur badanipun piyambak lajengsumadya ngladosi karsanipun Gusti. Gusti Allah ngersakaken supadosumatipun tansah andum katresnan lan ngudi karaharjaning gesang kanthinguculi blengguning gambek siya, ngudhari tali-talining pasangan, ngluwaritiyang ingkang kinaniaya, andum tetedhan dhateng ingkang keluwen, lansapiturutipun (ayat 6-7).Ing jaman samangke, kathah tiyang Kristen ingkang nglampahi siyaming mangsa pra-paskah. Bab punika sampun ngantos kelampahan minangkaformalitas utawi namung ikut-ikutan kemawon. Pasa ingkang dipun lampahikadadosna sarana nelakaken pamratobat lan kangge nggladhi dhiri supadostansah sumuyud nindakaken karsanipun Gusti. |*ERY

Yunus 4:1-11; Jabur 51; Rum 1:8-17 NINIWE PINARINGAN PANGAKSAMI“Apa iya Ingsun ora kudu ngeman marang Niniwe, kutha kang gedhe iku,kang pendhudhuke luwih saka satus rongpuluh ewu, kang durung weruhbedane tangan tengen karo tangan kiwa, sarta kang kewaneluwih dening akeh iku?”(Yunus 4:11) Wonten ing Kitab Yunus, dipun cariyosaken satunggaling kitha ingkangnaminipun Niniwe (sapunika kalebet wilayah Irak). Tiyang ing Niniwe punikasami nglampahi gesang ingkang boten prayogi. Bab awonipun tiyang Niniwepunika sampun kawentar ngantos nabi Yunus ingkang manggen wonten ingGat-Hefer (2 Para Raja 14:25) ing tlatah Galilea mawon mangertosikawontenanipun punika.Nabi Yunus dipun utus dening Gusti kangge melehaken tiyang Niniwebab dosa-dosanipun. Ing sakawit nabi Yunus punika boten purun netepitimbalanipun Gusti, piyambakipun kesah tumuju dhateng ing Tarsis. Anangingpiyambakipun boten saged enda saking panguwaosipun Gusti. Purun botenpurun, kedah netepi dhawuhipun Gusti. Pramila saklajengipun nabi Yunuspunika mangkat dhateng Niniwe lan martosaken paukumanipun Gusti. Nalikamireng bab paukumanipun Gusti, tiyang Niniwe sami nelangsani dosa lanmratobat. Bab punika dados renaning penggalihipun Gusti satemahPanjenenganipun boten estu ndawahaken paukuman tumrap Niniwe(Yunus 3:10). Nabi Yunus pranyata boten lila legawa manawi tiyang Niniwepunika nampi pangaksami, mila piyambakipun kesuh, jengkel lan protesdhumateng Gusti. Ananging Gusti Allah kanthi sabar nelakaken bilihPanjenenganipun punika saestu tresna dhateng sadaya titahipun, kalebettiyang Niniwe ingkang sampun mratobat.Para sadherek, punapa kita ugi rumaos boten lila legawa manawiningali tiyang ingkang kita anggep awon nampi kagurahanipun Gusti? Sikeppunika boten jumbuh kaliyan karsanipun Gusti. Saestu, Gusti Allah punikakebak ing katresnan, Panjenenganipun ngersakaken sadaya tiyang nampi sihrahmat kawilujengan. Mila, sumangga masrahaken gesang dados pirantosipunGusti ing salebeting mbabaraken kawilujengan sejati. |*ERY