Pangentasan 7:14-25; Jabur 83:1-4, 13-18; Mateus 12:22-32 MANAH KANG WANGKOT “Pangeran Yehuwah tumuli ngandika marang Nabi Musa: “Atine pringon iku wangkot, ora gelem nglilani lunga bangsa iku.” (Pangentasan 7:14) Waosan kita punika maringi gambaran bab tiyang ingkang wangkot manahipun. Pangarsaning Mesir inggih punika Prabu Pringon kasebat tiyang ingkang wangkot manahipun. Nalika nabi Musa lan Harun sowan dhateng Prabu Pringon nyuwun supados nglilakaken bangsa Israel tumuju dhateng ing pasamunan kagem ngabekti dhateng Gusti, ananging Prabu Pringon mboten myarsakaken panyuwunan menika. Sampun makaping-kaping anggenipun Musa lan Harun sowan Prabu Pringon. Ngantos Musa lan Harun nyumurupi mukjijat kados ingkang kadhawuhaken dening Gusti supados nguncalaken tekenipun temah teken punika malih dados sawer. Mukjizat punika tetep kemawon mboten mbikak manahipun Prabu Pringon, malah penggalihipun tetep puguh mboten purun nggatosaken dhawuhipun Gusti. Awit saking menika Gusti Allah ndhawahaken sedasa wewelak dhateng bangsa Mesir. Ngantos dumugi wewelak ingkang kaping sedasa tetep kemawon manahipun Prabu Pringon wangkot. Kamangka  sampun cetha, nalika Musa lan Harun sowan dhateng Pringon abdinipun Gusti kekalih menika sampun ngaturaken bilih sowanipun punika karana dhawuhipun Gusti Allah ingkang murbeng dumadi.  Tiyang ingkang kasebat wangkot punika amargi mboten purun mirengaken dhawuhipun Gusti Allah, mboten manut kaliyan punapa ingkang dipun kersakaken dening Gusti utawi tiyang ingkang namung nggugu lan ngguja pikajengipun piyambak. Mbok bilih manah ingkang wangkot mboten namung katujokaken dhateng Prabu Pringon, ananging dhateng sok sintena tiyang ingkang namung nggugu pikajengipun piyambak. Manawi kajumbuhaken kaliyan kawontenan kita, perkawis punika dados kaca tingal anggen kita ningali dhiri kita piyambak. Kadospundi kaliyan kawontenaning manah saha gesang kita, punapa kita pantes kasebat tiyang ingkang mbangun turut dhateng Gusti? Punapa kita kalebet tiyang ingkang wangkot karana namung nggugu pikajeng kita piyambak? Sumangga sami niti priksa gesang kita.|*SEP

Pangentasan 5:1-6:13; Jabur 83:1-4, 13-18; Wahyu 3:7-13 NGESTOKAKEN DHAWUHIPUN GUSTI “… Dhawuhipun Pangeran Yehuwah Gusti Allahipun Israel makaten: Sira nglilanana umatingSun supaya padha menyang ing pasamunan nganakake riyaya  konjuk marang Ingsun!” (Pangentasan 5:1) Adhakanipun, tiyang sepuh punika ngajeng-ajeng supados anak-anakipun  dados tiyang ingkang mbangun turut. Wujud pambangun turut punika katindakaken srana ngestokaken menapa ingkang dipun dhawuhaken dening tiyang sepuh. Contonipun, manawi tiyang sepuh ndhawuhi supados manawi para lare ngampil barang darbekipun rencangipun, enggal dipun wangsulaken, mila lare nggih kedah mirengaken lan ngestokaken dhawuh punika. Nabi Musa lan Rama Harun ugi kalebet tiyang ingkang mbangun turut. Inggih kekalihipun dados tiyang ingkang piniji, ingkang tansah ngestokaken dhawuhipun Gusti Allah. Gusti Allah paring dhawuh supados Nabi Musa lan Rama Harun sowan dhateng Prabu Pringon. Kekalihipun lajeng sowan dhateng Prabu Pringon supados bangsa Israel saged ngawontenaken riyaya kagem Gusti. Ananging sang Prabu Pringon mboten marengaken banga Israel nilaraken negari Mesir. Perkawis punika karana Prabu Pringon mboten pitados saha mboten tepang kaliyan Gusti Allah. Kajawi punika Prabu Pringon ngersakaken supados bangsa Israel mboten nilar pedamelanipun. Ananing sejatosipun Gusti Allah sampun ngrancang wekdal ingkang sae miturut karsanipun. Kasunyatanipun, nindakaken dhawuhipun Gusti Allah punika mboten gampil. Anggen kita ngestokaken dhawuhipun Gusti Allah asring  nemahi pepalang ingkang damel kita kuciwa lan mangkel. Saged kemawon ingkang kalampahan mboten kados ingkang dipun mbayangaken sacara kamanungsan. Mugi pengalamanipun Nabi Musa lan Rama Harun mboten ndadosaken kita mlajar saking dhawuhipun Gusti Allah. Ananging ndadosaken pambereg supados kita tansah ngestokaken dhawuhipun Gusti  Allah wonten ing sadhengah kawontenan. Mila anggenipun ngestokaken dhawuhipun Gusti, kedah purun ngemudheni dhiri. Gusti mirsani saha sampun ngrancang perkawis ingkang sae tumrap gesanging umat kagunganipun. Sampun rumaos ajrih, awit Gusti Allah tansah nganthi gesang kita.|*SEP

Pangentasan 4:10-31; Jabur 83:1-4, 13-18; Wahyu 3:1-6 PAMITAN “Sang Musa tumuli wangsul manggihi Imam Yitro marasepuhe, sarta ature: “Kula  kalilana wangsul manggihi sanak-kadang kula ingkang wonten Mesir, badhe kula tuweni, punapa taksih sami gesang?…” (Pangentasan 4:18) Lare-lare asring diwucal supados manawi badhe mangkat sekolah kedah pamitan rumiyin kaliyan tiyang sepuh. Pamitan menika penting kajawi dados peranganing tata krama ugi supados pikantuk donga pangestu saking tiyang sepuh, supados anggenipun sinau pinaringan berkah. Pangestunipun tiyang sepuh saestu ndayani supados anggenipun mlampah pikantuk margi ingkang terang padhang. Bab punika mbereg para lare maujudaken sikep mbangun-turut dhateng tiyang sepuh. Gusti Allah paring dhawuh dhateng Musa. Sakderengipun Musa tumuju dhateng ing Mesir, piyambakipun pamit dhateng Marasepuhipun, inggih punika Imam Yitro manawi badhe tumuju dhateng ing Mesir kaliyan garwa lan putranipun. Tumindakipun Musa punika dados tuladha kadospundi ngaosi tiyang sepuh. Saksampunipun Musa nyuwun pamit dhateng Imam Yitro, piyambakipun nampi donga pangestu. Anggenipun Musa kaliyan brayatipun badhe tumuju dhateng Mesir ugi dipun dongakaken dening marasepuhipun. Aturipun Imam Yitro dhateng Musa: “Iya becik mangkata kalawan tentrem.” Donga pangestu saking Imam Yitro nganthi lampahipun Musa saha supados Musa binerkahan anggenipun tumuju dhateng Mesir. Cariyos menika ngetingalaken sesambetan ingkang samesthinipun kabangun antawisipun para lare dhateng tiyang sepuh. Sinau saking tumindakipun Musa, adat pamit menika dados piwucal ingkang sae wonten ing gesang padintenan. Ing jaman samangke nembe marak tumindak awon kadosdene klithih ingkang katindakaken dening para lare. Prayoginipun lare kedah dipun biasakaken supados pamit dhateng tiyang sepuh sakdherengipun badhe kesah. Perkawis menika saged dados kontrol supados para lare katebihaken saking pergaulan bebas saha tumindak awon. Kajawi punika ugi dados piwucal supados para lare mbangun turut dhateng tiyang sepuhipun, matemah para lare nggadhahi tata krama ingkang sae. Pamitan punika pancen wigati.|*SEP

Pangentasan 3:1-15; Jabur 105:1-6, 23-26, 45b; Rum 12:9-21; Mateus 16:1-28 TRESNA IKU AJA LAMIS “Tresna iku aja lamis! Padha sengita marang piala sarta nglakonana panggawe becik” (Rum 12:9) Lamis punika ateges punapa ingkang dipun ngendikakaken boten sami kaliyan ingkang dipun raosaken ing batosipun. Upaminipun nindakaken ayahan kanthi tumemen karana dipun awasi dening pimpinanipun, manawi mboten dipun awasi anggenipun nindakaken ayahan sakpikajengipun piyambak. Manawi makaten saged dipun tingali bilih ingkang kalairaken namung formalitas, boten medal saking manah ingkang tulus. Kadospundi manawi tresna menika lamis? Pitakenan ingkang saged dipun gegilut sesarengan. Tresna punika prayoginipun katindakaken kanthi tulus eklas. Mboten karana kepeksa, punapa malih namung kagem kedhok utawi topeng. Manawi tresna namung dados kedhok menika ingkang kasebat lamis. Tundhanipun nuwuhaken perkawis. Rasul Paulus ngatag pasamuwan wonten ing Rum, supados tansah olah katresnan kanthi tumindak ingkang mboten lamis. Pasamuwan kedah mangertos bilih tresna menika kedahipun mboten lamis. Pasamuwan sami dipun bereg nindakaken gesang kanthi tulus. Tresna ingkang tulus mesthi katindakaken wonten ing sadhengah kawontenan, wekdal lan papan, kangge mbangun gesang saha nuwuhaken rumaketing sesambetan. Patrap gesang ingkang lamis kagolong dados piala. Mila perkawis menika kedah dipun singkiraken. Tiyang pitados kedah ngawonaken piawon kanthi srana nindakaken samubarang ingkang sae. kadospundi kita maujudaken katresnan ingkang boten lamis? Punapa katresnan punika dipun watesi dening wekdal, papan saha kawontenan? Sumangga tansah emut katresnanipun Gusti Yesus dhateng kita. Gusti Yesus nresnani kita kanthi tulus. Gusti Yesus masrahaken sarira tuwin rahipun, minangka kurban ingkang sejati. Katresnanipun Gusti Yesus kababar kangge mulihaken, nucekaken lan ngiyakaten gesang kita. Kanthi punika kita ugi kaatag kangge nuladhani Sang Kristus srana olah katresnan. Sumangga niti priksa wonten ing telenging batos kita, menapa anggen kita mujudaken katresnan punika sampun jumbuh kaliyan dhawuhipun Gusti Yesus. |*SEP

Pangentasan 4:1-9; Jabur 105:1-6, 23-26, 45b; Mateus 8:14-17 PANJENENGANE WUS NGREMBAT KARINGKIHAN KITA “bab iki kalakone supaya katetepana apa kang kapangandikakake dening Nabi Yesaya: “Panjenengane wus ngrembat karingkihan kita lan nyanggi lelara kita.”  (Matius 8:17) Adhakanipun sedaya tiyang sampun nate ngraosaken sakit. Sesakit ingkang dipun raosaken kadosta pilek utawi flu, watuk, gemreges, lan sapiturutipun. Punika saged kalampahan karana kawontenanipun manungsa menika ringkih lan winates sacara kajasmanen. Kacariyos Ibu Marasepuhipun Petrus nembe nandhang gerah panastis utawi demam. Sacara kajasmanen, piyambakipun ngraosaken karingkihan. Sinaosa makaten Gusti Yesus kersa paring kasarasan. Bab punika kalampahan supados katetepaken kados ingkang sampun dipun ngendikakaken dening Nabi Yesaya. Bilih panjenengane wus ngrembat karingkihan kita lan nyanggi lelara kita. Ingkang dipun sarasaken mboten namung marasepuhipun Petrus kemawon, ananging ugi tiyang kathah ingkang kesurupan. Prastawa punika nelakaken bilih Gusti Yesus kagungan panguwaos nyarasaken peranganing sakit kajasmanen saha sakit  karohanen. Manawi kersa nglenggana, kawontenaning kamanungsan punika mboten namung ringkih sacara kajasmanen ananging ugi karohanen. Karingkihan sacara kajasmanen katitik nalika kita ngraosaken sesakit. Karingkihan sacara karohanen ugi asring ketingal nalika kita dhumawah ing dosa utawi tumindak nasar, ingkang namung nggugu lan nguja  pikajengipun piyambak. Sumangga kita raos-raosaken, kawontenan ingkang ringkih lan winates punika saged dados pemut tumraping kita, bilih namung Gusti Yesus punika ingkang Maha Kuwaos lan Maha Asih. Mila sampun ngantos kita rumaos kiyat lan digdaya ananging supados tansah sumarah mring Gusti Yesus.  Sih katresnan saha panguwaosipun Gusti Yesus mboten namung kaparingaken dhateng Ibu marasepuhipun Petrus lan tiyang kathah ingkang kesurupan, ananging ugi dhateng sadaya tiyang, kalebet kula lan panjenengan. Gusti Yesus karsa maringi sih palimirmanipun saha sampun ngrembat karingkihan kita. Mila sampun sakmesthinipun kita sadaya sami ngluhuraken asmanipun Gusti Yesus, lumantar patrap gesang ingkang jumbuh kaliyan dhawuhipun Gusti Yesus. |*SEP

Pangentasan 3:16-22; Jabur 105:1-6, 23-26, 45b; II Tesalonika 2:7-12 INGSUN WUS NGGATOSAKE MARANG SIRA “… Gusti Allahe para leluhurmu, Gusti Allahe Rama Abraham, Iskak lan Yakub, wus ngetingali aku sarta ngandika: Ingsun wus nggatosake marang sira kabeh, iya wus mirsani apa kang ditandukake marang sira ana ing tanah Mesir.” (Pangentasan 3:16) Sinten ingkang mboten kepengin dipun gatosaken? Temtunipun sedaya tiyang pengin saha pikantuk kawigatosan saking tiyang sanes. Malah kepara nalika mboten dipun gatosaken kadangkala tuwuh raos mangkel. Kados ingkang asring kalampahan wonten ing sesambetanipun para kaneman ingkang nembe pacaran. Manawi mboten dipun gatosaken lajeng nesonan. Kawigatosan punika dipun betakahen sedaya tiyang, mboten namung wonten ing sesambetan pacaran, ananging ugi sesambetan ing brayat, pasamuwan, lan ing masyarakat. Sikep nggatosaken punika dados salah satunggalipun patrap gesang tresna-tinresnan. Gusti Allah punika ageng sih susetyanipun dhateng sedaya titah. Kalebet dhateng umat kagunganipun inggih menika bangsa Israel. Rikala bangsa Israel ngraosaken panandhang ing Mesir, Gusti Allah mboten negakaken. Panjenenganipun mila lajeng dhawuh dhateng Musa supados medhar pangandika bilih Gusti Allah nggatosaken kawontenanipun para umat. Malah Gusti Allah ugi sampun ngrancang perkawis endah, supados bangsa Israel ngraosaken pangluwaran saha nampi berkah. Saestu  Gusti Allah sampun nggatosake dhumateng umat kagunganipun. Wonten ing sakuruting gesang ingkang kalampah, awrat punapa dene entheng, bingah lan sisah, Gusti Allah tansah mbabaraken katresnan kanthi nggatosaken gesang kula lan panjenengan. Dinten-dinten ingkang sampun dipun lampahi, menapa dene ingkang badhe kalampahan sumangga tansah ngener dhateng katresnanipun Gusti Allah wonten ing sadaya wekdal, papan lan kawontenan. Gusti Allah sampun nggatosaken kula lan panjenengan, punika dados pangatag supados kita tansah ngener dhumateng Gusti Allah, saha saos sokur awit katresnanipun Gusti Allah. |*SEP

Pangentasan 2:23-24; Jabur 105:1-6, 23-26, 45b; Efesus 5:1-6 ELING JANJI “Gusti Allah miyarsaake pasambate, banjur ngengeti praseyane karo Rama Abrahan, Iskak, lan Yakub” (Pangentasan 2:24) Janji iku utang, kudu ditetepi, ora diblenjani. Janji, gampang diucapake angel dilkoni. Nyedhaki pemilu para pemimpin ngumbar janji, ndakik-ndakik, bareng wus kapilih, lali karo janjine dhewe. Calon panganten uga ngucap janji marang bakal bojone: arep urip suci bebarengan, bakal tansah tresna sajeroning bagas waras lan lara, kakurangan lan kaluberan, susah lan seneng nganti pati misahake, bareng wis omah-omah akeh sing lali janjine. Pejabat-pejabat kang wis ngucap janji bakal nyambut gawe kanthi jujur, nyatane akeh sing padha korupsi, ora eling marang janjine. Gusti Allah, nate janji karo Abraham, Ishak lan Yakub, bakal ndadeake keturunane bangsa kang luhur. Sanadyan dalan tumuju dadi bangsa luhur iku abot ambah-ambahane, nanging ora dadi pepalang tumrape Gusti Allah kanggo mujudake janjine. Gusti iku ora bakal supe apa maneh blenjani janjine. Kacarita bangsa Israel nalika isih ana ing Mesir, sawuse Yusuf seda,  uripe rekasa, amarga padha didadekake batur (budak). Sambat ngaru-arune bangsa iku kapiyarsa dening Gusti, sarta banjur ngengeti prasetyane marang bapa leluhure Israel banjur ngutus nabi Musa kanggo ngentasake Israel saka ing tanah Mesir. Gusti ora bakal blenjani janji, bakal nuntun lan berkahi saben wong pracaya.  Wes samesthine wong pracaya uga padha ngugemi janjine nalika padha kabaptis utawa ngaku pracaya. Kasetyane Gusti marang janji uga dadi pepeling supaya padha setya marang saben janji kang nate kaucapake nalika padha nikah, tetapan kalenggahan, kampanye  janji liyane ana ing urip padina. Eling marang janji iku orang mung eling marang  unine janji nanging mujudake ana ing kasunyatan. |*SSS

Pangentasan 2:15b-22; Kitab Jabur 8; Mateus 26:6-13 PANGELING-ELING “Apa bae kang katindakake iku bakal kacaritakake uga minangka pangeling-eling marang wong wadon iku.” (Mateus 26:13b) Macan mati ninggal lulang, gajah mati ninggal gadhing, manungsa mati ninggal jeneng. Paribasan iki ngelingake supaya saben wong sabisa-bisa ninggalake kabecikan sawuse mati. Oran mung dieling jenenge naging dieling jeneng kang becik awit kabecikan sing dilakoni salawase urip. Upama aku wus ora ana ing jagad iki, kira-kira apa kang bakal dieling-eing wong tumrap aku? Pitakon iki bok manawa ora lazim, nanging ana perlune dadi pitakonan sajroning urip, minangka pambereg kanggo nglakoni kabecikan kang bisa diterusake lan ditiru anak putu. Wong wadon ing carita iki jebadi mustakane Gusti Yesus nalika lagi lenggah dhahar ana ing daleme Simon kang lara kusta. Panemune para sakabat, wong wadon mau mung ngeceh-ceh lenga larang sing kudune bisa didol lan dhuwite bisa diwenehake marang wong miskin. Gusti Yesus nyaruwe para sakabat supaya ora padha ngganggu gawe sing ditindaake wong wadon mau amarga ya mung wadon iku kang nyawisake anggone Gusti Yesus bakal kasarekake, perkara kang tau dipikirake para sakabat, amarga sing dipikir mung nunut mulya karo Gustine. “Wong-wong miskin iku salawase ana ing kowe nanging ora salawase aku ana ing kowe,” mangkono pangandikane Gusti. Tegese, manawa padha preduli marang wong miskin, wujudna predulimu, aja mung nuntut wong liya kudu preduli. Dene wong wadon iku mujudake katresnane marang Gusti kanthi cara kang mangkono, ora perlu dipenggak. Gusti Yesus ngandika, manawa ing ngendi papan Injil kawartaake ing saindengin jagad, apa kang katindakake wong wadon mau bakal kacaritaake minangka pengeling-eling  mara dheweke. Dhawuhe Gusti iki dadi kasunyatan awit carita bab wong wadon iki katulis ing kitab suci lan saben wong kang maca kitab suci bakal maca caritane bab dheweke. Muga-muga saben wong pracaya bisa marisake kabecikan manekawarna kang bisa dadi pengeing-eling lan paseksi kanggo kaluhurane Gusti. Ora ana kabecikan kang bisa diarani ngeceh-eceh bandha, wektu lan tenaga. |*SSS

Pangentasan 2:11-15a; Kitab Jabur 8; Rum 11:33-36 Mungsuhe kamardikan “Wangsulane wong iku: Sinten ingkang ngangkat panjenengan dados pemimpin lan hakim kula? Punapa kula badhe panjenengan pejahi kados anggen panjenengan mejahi tiyang Mesir punika? Ing kono Sang Musa kuwatos, pangunandikane: Prakara iki wus genah kaweruhan.” (Pangentasan 2:14) Musa niat mbelani bangsane nalika mateni wong Mesir kang nganiaya wong Ibrani. Nanging nalika mawuhake wong Ibrani kang padha padudon, salah sawijining wong Ibrani mau ora gelem dirukunake, malah ngundhat-undhat bab kaluputane Musa, tanpa metung niat becike. Pancen ora dicaritaake sapa kang menehi weruh Pringon bab tumindake Musa nanging bisa bae wong Ibrani dhewe kang nyebar kabar bab prastawa mau. Niate Musa mbelani lan ngrukunake bangsane malah ndadekake Musa burone Pringon.  Carita iki nuduhake mungsuhe kamardhikan iku dudu mung nagara manca nanging bisa uga sadulur sabangsane dhewe. Musa kang nduweni kaprihatinan, solidaritas lan niat mbelani bangsane ditampik dening bangsane dhewe. Ewa samono Musa ora semplah lan diagem Gusti kanggo mardikaake dan nyawijekake bangsane. Bangsa Indonesia siki wus mardika saka panindhesing bangsa ngamanca. Nanging isih ana bae panindhes kang dumadi ing antarane warga bangsa dhewe. Panindhese mayoritas marang minoritas, pengusaha marang karyawan, sakperangan panguwasa marang rakyate. korupsi, pungli, angele ngurus perijinan papan pangibadah, panampik marang pemimpin kanthi dhasar agama, politik identitas, politik dinasti, politik uang, terorisme, fundamentalisme lan sapiturute dadi conto durung anane kamardikan. Pemimpin kang. nduweni niat becik, jujur, lan njejegake kabeneran lan kadilan, dimungsuhi lan di srekali supaya dadi panguwasa, amarga dianggep ngrugekake wong-wong kang wus kulina tumindak culika. Bagsa iki mbutuhake pemimpin dan wargane masyarakat kang nduweni kaprihatinan dan niat becik kanggo mujudake kamardhikan kang sawutuhe.|*SSS